Is Just-in-Time nog houdbaar met de dagelijkse Belgische files?

De belofte van Just-in-Time (JIT) was altijd even helder als verleidelijk: minimale voorraden, maximale efficiëntie, en een perfect geoliede logistieke machine. Voor elke supply chain directeur is dit het ultieme doel. Maar die droom botst elke ochtend op de harde realiteit van de Belgische wegen. Een onverwachte file op de E40, een ongeval op de Antwerpse ring of een plotse wegversmalling kan de hele productieplanning van uw klant in de war sturen. De vraag is niet langer óf er vertraging zal zijn, maar wanneer en hoe ernstig.

Veel bedrijven proberen dit probleem op te lossen met de gekende middelen: geavanceerdere routeplanningsoftware, hopen op overheidsinvesteringen in infrastructuur, of het simpelweg accepteren van boeteclausules. Deze oplossingen zijn echter slechts pleisters op een open wonde. Ze proberen de symptomen – de files – te bestrijden, maar negeren de onderliggende kwetsbaarheid van een rigide JIT-model in een onvoorspelbare omgeving.

Maar wat als de ware oplossing niet ligt in het krampachtig proberen te vermijden van vertragingen, maar in het strategisch omarmen van de onzekerheid? De toekomst van JIT in België is niet dood; het evolueert. Het transformeert naar een slimmer, meer resilient model dat ‘Just-in-Case’-elementen integreert. Dit artikel breekt met de traditionele visie en duikt in acht concrete, risicobewuste strategieën. We verkennen hoe u uw supply chain kunt herontwerpen om de onvermijdelijke files niet alleen te overleven, maar ze om te buigen tot een concurrentievoordeel gebaseerd op ultieme betrouwbaarheid.

In dit artikel verkennen we de concrete hefbomen die u als logistiek strateeg kunt inzetten om uw JIT-model toekomstbestendig te maken in het filegevoelige Belgische landschap. Van stedelijke hubs tot contractuele risicodeling, we bieden een roadmap voor een file-resiliente supply chain.

Waarom een ‘hub’ aan de rand van de stad uw stadsleveringen kan redden?

De ‘last mile’ in dichtbevolkte stadscentra is vaak het meest onvoorspelbare en kostbare deel van de hele logistieke keten. Proberen om met een grote vrachtwagen tijdens de spits een levering in Brussel of Antwerpen uit te voeren, is een recept voor vertraging en frustratie. Een stedelijke consolidatiehub aan de rand van de stad fungeert als een strategische buffer die deze onzekerheid absorbeert. Grote vrachten worden hier aangeleverd buiten de piekuren, gesorteerd, en vervolgens met kleinere, duurzamere voertuigen zoals elektrische bestelwagens of cargofietsen de stad in gebracht.

Dit model ontkoppelt de langeafstandstransporten van de complexe stadslogistiek. Het is een directe investering in betrouwbaarheid. De financiële rechtvaardiging is bovendien overduidelijk. Wanneer de totale maatschappelijke filekosten oplopen tot 7 miljard euro per jaar, wat neerkomt op 1,75% van het BBP, wordt de kost van een hub een berekende investering in plaats van een extra uitgave. Het is een proactieve maatregel om een deel van die verloren waarde terug te winnen door levertijden te garanderen en de efficiëntie op het meest kritieke punt te verhogen.

De succesvolle implementatie van een dergelijke hub vereist een stapsgewijze aanpak:

1. Analyseer de verkeersdrukte en leveringspatronen in uw doelstad om de optimale locatie voor de hub te bepalen.
2. Onderzoek publiek-private samenwerkingsmogelijkheden met lokale overheden voor financiering en vergunningen.
3. Investeer in elektrische cargofietsen en lichte elektrische voertuigen voor de last-mile levering vanuit de hub.
4. Implementeer een digitaal tracking systeem voor real-time monitoring van leveringen tussen hub en eindbestemming.
5. Meet en evalueer maandelijks de tijdsbesparing, kostenreductie en CO2-vermindering van het hub-model.

Hoe overtuigt u uw klant om goederen te ontvangen buiten de kantooruren?

Het idee om ’s nachts of in de vroege ochtend te leveren stuit vaak op weerstand: er is niemand aanwezig om de goederen te ontvangen en het verstoort de traditionele werkprocessen. Toch is dit een van de krachtigste hefbomen om de wurggreep van de files te doorbreken. De sleutel tot overtuiging ligt niet in het vragen van een gunst, maar in het presenteren van een onweerlegbaar business-argument: gegarandeerde leverbetrouwbaarheid. Voor een klant met een JIT-productielijn is de garantie dat onderdelen om 6 uur ’s ochtends klaarstaan, goud waard en weegt dit vaak zwaarder dan het ongemak van nachtelijke ontvangst.

Het Belgische bedrijf Transport Roosens toont aan dat dit model werkt. Door te investeren in eco-combi’s met fluistertechnologie en PIEK-certificering, kunnen zij nu ’s nachts leveren in stedelijke gebieden. Dit resulteert niet alleen in het vermijden van de kilometerheffing tijdens piekuren, maar vooral in gegarandeerde levertijden voor hun klanten, wat de kern van hun waardepropositie is geworden. De discussie met de klant verschuift van “kunt u buiten de uren ontvangen?” naar “wilt u 99% leverzekerheid in plaats van 80%?”.

De afweging kan duidelijk worden gemaakt met een simpele vergelijking, die aantoont dat de hogere personeelskosten voor nachtwerk vaak ruimschoots worden gecompenseerd door de winst in betrouwbaarheid en de vermeden filekosten.

Dichtbij of ver weg: wat is de maximale afstand voor een betrouwbare JIT-stroom?

In een geglobaliseerde wereld was de trend jarenlang om productie te verplaatsen naar lageloonlanden (offshoring). De toenemende onvoorspelbaarheid van transport, verergerd door de Belgische congestie, dwingt supply chain directeurs echter om deze strategie te heroverwegen. De afstand wordt een directe risicofactor. Hoe langer de keten, hoe meer potentiële verstoringen. Nearshoring, het terughalen van productie dichter bij huis, wint daarom aan belang als een strategie voor risico-absorptie.

Er is geen magisch getal voor de ‘maximale afstand’. De vraag zou eerder moeten zijn: “Hoeveel risico kan mijn JIT-systeem aan?”. Een leverancier op 400 km afstand met een vlekkeloze data-integratie en een proactieve communicatie kan betrouwbaarder zijn dan een leverancier op 50 km die geen inzicht geeft in zijn productieplanning. De afhankelijkheid van het Belgische wegennet is hierbij een cruciale factor. In België staat het wegtransport in voor 77,25% van het goederenvervoer, wat de kwetsbaarheid voor files extreem hoog maakt. Een kortere afstand binnen dit netwerk reduceert de blootstelling aan dit risico significant.

De beslissing moet dus gebaseerd zijn op een totale risico-evaluatie, waarin de fysieke afstand slechts één variabele is naast de kwaliteit van de samenwerking, de data-uitwisseling en de flexibiliteit van de partner. Voor kritische componenten in een JIT-omgeving wordt een korte, controleerbare afstand echter steeds meer een strategische noodzaak in plaats van een luxe.

De kostprijs van één uur bandstilstand bij uw klant (en wie dat betaalt)

Een late levering is meer dan een logistiek ongemak; het is een directe financiële kost voor uw klant. Eén uur productiestilstand bij een autofabrikant of een voedingsbedrijf kan tienduizenden, zo niet honderdduizenden euro’s kosten. In een traditioneel JIT-model wordt de schuldvraag vaak een pijnlijk en onproductief touwtrekken. Was het overmacht door een onvoorziene file, of nalatigheid van de transporteur? Deze discussies verzuren de relatie en lossen het onderliggende probleem niet op. Een risicobewuste strategie erkent dat vertragingen zullen gebeuren en focust op contractuele helderheid en risicodeling.

Het doel is om van een reactieve schuldvraag over te stappen naar een proactief, gedeeld risicomodel. Dit betekent dat de contracten verder moeten gaan dan een simpele boeteclausule. Ze moeten mechanismen bevatten voor gedeelde kosten, bonus/malus-systemen voor stiptheid, en duidelijke definities van wat als ‘structurele vertraging’ versus ‘incidentele overmacht’ wordt beschouwd. Dit dwingt beide partijen om samen te werken aan een robuustere keten, in plaats van elkaar de zwarte piet toe te schuiven wanneer het onvermijdelijke gebeurt.

Het opstellen van waterdichte afspraken is de kern van een resilient partnerschap. Het verzekeren tegen bedrijfsschade door productiestilstand wordt dan een gezamenlijke oefening in risicomanagement.

Wanneer moet uw voorraadsysteem rechtstreeks praten met de productieplanning van de klant?

In een filegevoelig landschap is informatie de meest waardevolle grondstof. Wachten op een telefoontje van de klant dat zijn voorraad kritiek wordt, is te laat. De ultieme vorm van een file-resiliente supply chain is wanneer uw voorraad- en planningssysteem (WMS/ERP) rechtstreeks en in real-time communiceert met het productiesysteem (MES) van uw klant. Dit concept, vaak geïmplementeerd via Vendor-Managed Inventory (VMI), transformeert de relatie van een reactieve orderverwerking naar een proactief, geïntegreerd partnerschap.

Het moment om deze stap te zetten is wanneer de kost van productiestilstand bij de klant de investering in data-integratie overstijgt. Voor een Belgische toeleverancier in de automotive sector was dit een kantelpunt. Door een VMI-systeem te implementeren dat via API’s real-time productiedata van de fabrikant koppelde aan verkeersinformatie van het Agentschap Wegen en Verkeer, konden ze hun leveringen dynamisch aanpassen. De integratie resulteerde in 69% kortere doorlooptijden en een drastische vermindering van de impact van files.

Een dergelijk geïntegreerd data-ecosysteem, dat uiteraard volledig moet voldoen aan de GDPR-vereisten, stelt u in staat om problemen te zien aankomen voordat ze zich voordoen. Een dreigende file op de geplande route kan automatisch een signaal sturen om een kleinere, urgente levering vroeger te laten vertrekken, gebaseerd op de live voorraadniveaus bij de klant. Dit is geen JIT meer in de klassieke zin, maar ‘Just-in-Time & Just-in-Case’, aangedreven door data.

Hoe vlot door de douane geraken bij handel met het VK na de Brexit?

De Belgische files zijn niet de enige bron van onvoorspelbare vertragingen. Sinds de Brexit vormen de douaneformaliteiten voor handel met het Verenigd Koninkrijk een nieuwe, significante bottleneck. Een ontbrekend document of een foute aangifte kan een vrachtwagen uren, zo niet dagen, aan de kant houden. Deze ‘administratieve file’ heeft exact hetzelfde effect op een JIT-keten als een fysieke file: het creëert onzekerheid en potentiële productiestilstand. Het minimaliseren van dit risico vereist een perfecte voorbereiding en het gebruik van de juiste digitale tools.

De sleutel tot een vlotte doorgang ligt in drie pijlers: correcte en volledige documentatie, het benutten van digitale platformen en het verkrijgen van een AEO-status (Authorised Economic Operator). Belgische havens zoals Zeebrugge en Antwerpen hebben zwaar geïnvesteerd in digitale platformen zoals RX/SeaPort, die de data-uitwisseling tussen alle betrokken partijen (transporteurs, rederijen, douane) stroomlijnen. Het correct gebruiken van deze tools is geen optie meer, maar een absolute noodzaak.

Daarnaast biedt een AEO-status, die bedrijven certificeert als een betrouwbare partner in de logistieke keten, aanzienlijke voordelen. Bedrijven met deze status krijgen voorrang bij controles en ondergaan minder fysieke inspecties, wat de doorlooptijd aanzienlijk kan verkorten. Voor een KMO die regelmatig handelt met het VK, kan de investering om deze status te behalen zich snel terugbetalen in de vorm van verhoogde betrouwbaarheid en voorspelbaarheid. Het is een strategische keuze die de administratieve onzekerheid reduceert.

Hoe Quick Response Manufacturing uw levertijd halveert bij maatwerkproductie?

Just-in-Time is geobsedeerd door efficiëntie en het elimineren van verspilling. Maar wat als de echte vijand niet de verspilling is, maar de doorlooptijd zelf? Dat is het centrale idee achter Quick Response Manufacturing (QRM), een productiefilosofie die perfect aansluit bij de noden van een onvoorspelbare omgeving. In plaats van te focussen op het zo goedkoop mogelijk produceren van elke eenheid, focust QRM op het zo snel mogelijk door de hele keten loodsen van een order.

Voor bedrijven die veel maatwerk of producten met een hoge variabiliteit leveren, kan QRM een gamechanger zijn. Het Belgische bedrijf Garsy in Malle, een fabrikant van stalen constructies, is hier een schoolvoorbeeld van. Door over te stappen op QRM en multidisciplinaire productiecellen te creëren, realiseerden ze een spectaculaire doorlooptijdreductie van 69% en verhoogden ze hun leverbetrouwbaarheid tot 99,5%. De focus lag niet langer op het maximaal bezet houden van elke machine, maar op het minimaliseren van de wachttijden tussen de verschillende productiestappen.

Deze aanpak maakt een bedrijf inherent veerkrachtiger tegen externe verstoringen zoals files. Omdat de interne doorlooptijd zo kort is, ontstaat er een natuurlijke buffer. Een vertraging van enkele uren in de aanlevering heeft minder impact als de totale productietijd slechts enkele dagen is in plaats van meerdere weken. De groeiende interesse in deze methode blijkt ook uit het feit dat kenniscentra zoals Sirris trainingen in België met maximaal 12 bedrijven per sessie organiseren. QRM is geen vervanging van JIT, maar een krachtige aanvulling die de focus verlegt van kostenefficiëntie naar tijdsresponsiviteit, wat in het huidige klimaat vaak veel waardevoller is.

Hoe minimaliseert u de impact van de kilometerheffing op uw transportmarge?

De kilometerheffing voor vrachtwagens is een onontkoombare realiteit in België. Met inkomsten die in 2024 voor het eerst de kaap van meer dan 1,016 miljard euro rondden, is het een significante en groeiende kostenpost die direct op de transportmarge weegt. Voor een JIT-model, dat steunt op frequente, vaak kleinere leveringen, kan de impact aanzienlijk zijn. Het minimaliseren van deze kost vereist een strategische aanpak die verder gaat dan simpelweg de factuur door te schuiven naar de klant.

De complexiteit van de heffing, met verschillende tarieven per gewest, per euronorm en per tijdstip, biedt ook opportuniteiten voor optimalisatie. De strategieën die we eerder bespraken, zoals nachtleveringen en het gebruik van stedelijke hubs, spelen hier direct op in. Nachtleveringen kunnen in aanmerking komen voor een nultarief in bepaalde tijdssloten, wat een dubbel voordeel oplevert: geen files én lagere heffingen. Het consolideren van vrachten in een hub aan de stadsrand en de ‘last mile’ afleggen met zero-emissievoertuigen (ZEV) kan, zeker in Vlaanderen en Brussel, de kilometerheffing voor het duurste traject volledig elimineren.

De regionale verschillen zijn een cruciale factor in de routeplanning. Een rit door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is aanzienlijk duurder dan in Vlaanderen of Wallonië. Voor zero-emissievoertuigen zijn de verschillen nog groter, wat een sterke stimulans creëert om te investeren in een duurzamer wagenpark voor specifieke trajecten.

Het beheren van de kilometerheffing is dus geen louter administratieve taak, maar een integraal onderdeel van een moderne, risicobewuste JIT-strategie.

De conclusie is duidelijk: het klassieke Just-in-Time model is te fragiel voor de Belgische realiteit. De toekomst is aan een hybride model dat efficiëntie nastreeft maar tegelijkertijd strategische buffers en flexibiliteit inbouwt. Evalueer vandaag nog uw JIT-model op file-resilientie en transformeer dit Belgische risico in uw concurrentievoordeel.